अभिव्यक्ती

मराठी भाषेला अभिजात हा दर्जा मिळाल्यास ही आनंदाची गोष्ट आहे. परंतु हा दर्जा सदाशिवपेठेतील ब्राह्मणांच्या बोली पुरता सीमित आहे की महाराष्ट्रातील सर्व विभागातील बोली भाषांनाही लागू आहे हे स्पष्ट झाले नाही. वऱ्हाडी, मराठवाडी, खान्देशी, अहिराणी, कोकणी, सातारी, कोल्हापुरी, या बोलींना अभिजात मराठीमध्ये कोणते स्थान आहे हे स्पष्ट झाले पाहिजे, अशी भूमिका १९ व्या विद्रोही मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष डॉ. अशोक राणा यांनी मांडली आहे. त्यांच्या अध्यक्षीय भाषणाचा हा संपादित भाग... डॉ. अशोक राणा, अध्यक्ष, १९ वे विद्रोही मराठी साहित्य संमेलन, छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद). रामदेवराय यादव याची राजवट ज्या परिसरात स्थिरावली होती, त्या परिसरात आज आपण आहोत. यादवांच्या साम्राज्याला सुरुंग लावणारी ब्राह्मणशाही आजही या ठिकाणी आपला प्रभाव गाजवीत आहे. अल्लाउद्दिन खिलजी याने या साम्राज्याचा अंत केला ही एक ...

 महाराष्ट्र राज्याच्या विविध भागांमध्ये अनेक बोलीभाषा प्रचलित आहेत. या बोलीभाषा त्या- त्या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक, भौगोलिक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमीवरून विकसित झाल्या आहेत. त्यापैकी काही प्रमुख बोलीभाषा आणि त्यांची वैशिष्ट्ये सांगणारा हा खास लेख... राजू हिरामण धोत्रे केंद्र सरकारने मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा दिला. त्यामुळे दिल्लीत होणारे  साहित्य संमेलन पहिलेच 'अभिजात मराठी साहित्य संमेलन' असेल. दिल्लीचेही तख्त राखतो महाराष्ट्र माझा… ही केवळ कविकल्पना नाही तर आपल्या अस्मितेचा आणि अभिमानाचा विषय आहे, याचा प्रत्यय आपणास या ऐतिहासिक संमेलनातून येणार आहे. भाषा, संस्कृती, राष्ट्रभावना, मानवता आणि एकात्मता यांचा आगळा मिलाफ यानिमित्ताने महाराष्ट्र वा देशातीलच नव्हे, अवघ्या जगातील साहित्यरसिक देशाच्या राजधानीत अनुभवणार आहेत यापूर्वी १९५४ मध्ये  दिल्लीला ३७ वे अखिल भारतीय ...

छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद): विद्रोही साहित्य संमेलनाच्या बोधचिन्हातून भारतीय बहुसांस्कृतिक बहुविविधतेचे प्रतिबिंब आहे. यातून बुध्दाची करूणा आणि परिघाबाहेर ढकलेल्यांच्या वेदनेचा विद्रोह प्रतित होतो, असे प्रतिपादन ज्येष्ठ विचारवंत प्रा. डॉ. मुस्तजीब खान यांनी केले. १९ व्या अखिल भारतीय विद्रोही मराठी साहित्य संमेलनाच्या बोधचिन्हाचे प्रकाशन आज अभ्यासक, विचारवंत डॉ. प्रा. मुस्तजीब खान यांच्या हस्ते करण्यात आले. हे बोध चिन्ह चित्रकार राजानंद सुरडकर यांनी रेखाटले आहे. विद्रोही साहित्य संमेलनाच्या या बोधचिन्हातून सांस्कृतिक क्रांती घडवली आहे. अजिंठ्याच्या पद्मपाणी बुध्दाच्या हातात पिंपळ पानाऐवजी लेखणीची मशाल दिली आहे. सोबतच या शहराची ठळक ऐतिहासिक ओळख असलेल्या बीबी का मकबऱ्याचा मिनारही दर्शवला आहे. संविधानाची मोडतोड सुरु आहे. या जळत्या वास्तवालाही या बोधचिन्हातून दर्शवले आहे, असे डॉ. मुस्तजीब ...

छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद): कष्टकऱ्यांचा आवाज आपल्या कसदार लेखणीतून मांडणारे ज्येष्ठ साहित्यिक आणि ग्रामीण कथाकार रा.रं. बोराडे यांचे आज मंगळवारी (११ फेब्रुवारी) सकाळी वृद्धापकाळाने निधन झाले. ते ८५ वर्षांचे होते. त्यांच्या पार्थिवावर आज दुपारी ४ वाजता सेंट्रल नाका येथील स्मशानभूमीत अत्यंसंस्कार करण्यात येणार आहेत. त्यांच्या पश्चात पत्नी, चार मुली, जावई आणि नातवंडे असा मोठा परिवार आहे. रावसाहेब रंगराव बोराडे उर्फ प्राचार्य रा. रं. बोराडे यांचा जन्न २५ डिसेंबर १९४० रोजी लातूर जिल्ह्यातील काटगाव येथील शेतकरी कुटुंबात झाला. काटगाव येथे चौथीपर्यंतंचे शिक्षण घेतल्यानंतर पुढील शिक्षणासाठी त्यांनी गाव सोडले. माढा, बार्शी, सोलापूर आणि तत्कालीन औरंगाबादेत त्यांचे शालेय शिक्षणापासून ते महाविद्यालयीन शिक्षण झाले. नोकरीनिमित्त त्यांचे वास्तव्य नागरी भागात राहिले तरी मराठवाड्याच्या ग्रामीण जीवनाने...

छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद): १९ व्या विद्रोही मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी यवतमाळ येथील लोकसाहित्य व संस्कृतीचे अभ्यासक, इतिहास संशोधक व भाषातज्ज्ञ डॉ. अशोक राणा यांची निवड करण्यात आली आहे. विद्रोही सांस्कृतिक चळवळीच्या अध्यक्ष प्रा. प्रतिमा परदेशी यांनी पत्रकार परिषदेत आज ही घोषणा केली. २१, २२ आणि २३ फेब्रुवारी रोजी छत्रपती संभाजीनगरात (औरंगाबाद) हे संमेलन होणार आहे. डॉ. अशोक राणा हे १८ व्या विद्रोही साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष आणि ग्रामीण साहित्यिक डॉ. वासुदेव मुलाटे यांच्याकडून सूत्रे हाती घेतील. विद्रोही सांस्कृतिक चळवळ जीवनाच्या सर्व क्षेत्रात समतावादी संस्कृती व साहित्य विचारांचा पुरस्कार करते. विद्रोही साहित्य चळवळीच्या वतीने आजवर मुंबई, कोल्हापूर, औरंगाबाद, अमरावती, सोलापूर, नंदुरबार, वाशी (नवी मुंबई), पुणे, मनमाड, धुळे, परभणी, बुलढाणा, हिंगोली, नाशिक, उदगीर, वर्धा, अमळने...

छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद): प्रसिद्ध साहित्यिक प्राचार्य रा.रं.बोराडे संस्थापक असलेल्या शिवार सांस्कृतिक प्रतिष्ठानच्या वतीने दिला जाणारा शेतकरी साहित्य पुरस्कार संतोष आळंजकर यांच्या ‘रानभुलीचे दिवस’  या ललित गद्यसंग्रहास तर गणेश घुले यांच्या ‘सुंदर माझी शाळा’ या बालकविता संग्रहास संदीप दळवी बालसाहित्य पुरस्कार जाहीर करण्यात आला आहे. शिवार सांस्कृतिक प्रतिष्ठानच्या वतीने दरवर्षी कृषक संस्कृतीशी नाते सांगणाऱ्या साहित्यकृतीला मागील बावीस वर्षांपासून ‘शेतकरी साहित्य पुरस्कार’ दिला जातो. शिवार प्रतिष्ठानचा ‘शेतकरी साहित्य पुरस्कार’ साहित्यक्षेत्रात अतिशय प्रतिष्ठेचा समजला जातो. यावर्षी २३ वा पुरस्कार येथील संतोष आळंजकर यांच्या ‘रानभुलीचे दिवस’ या ललितगद्य संग्रहास तर स्व. संदीप दळवी यांच्या स्मरणार्थ संदीप दळवी बालसाहित्य पुरस्कार गणेश घुले यांच्या ‘सुंदर माझी शाळा’ या बाल कविता संग्...

मराठवाडा साहित्य परिषदेच्या पंचवार्षिक निवडणुकीची प्रक्रिया सध्या सुरू आहे. या निवडणुकीत कौतिकराव ठाले-पाटील यांच्या नेतृत्वात मसाप संस्थासंवर्धक अराजकीय पॅनल आणि आरएसएसचे कट्टर स्वयंसेवक डॉ. सर्जेराव जिगे यांच्या नेतृत्वात परिवर्तन मंच पॅनल निवडणुकीच्या मैदानात उतरले आहेत. परिवर्तन मंच पॅनलप्रमुख डॉ. जिगे, उमेदवार प्रा. डॉ. प्रतिभा अहिरे, प्रा. डॉ. शुद्धोधन कांबळे यांनी मसाप आणि ठाले-पाटील यांच्यावर ‘एकाधिकारशाही’ व ‘असांसदीय’ व्यवहाराचे आरोप केले आहेत. त्यांच्या आरोपांचा मसाप संस्थासंवर्धक पॅनलचे उमेदवार प्रा. डॉ. गणेश मोहिते यांनी केलेला हा प्रतिवाद... डॉ. गणेश मोहिते, मसाप संस्थासंवर्धक पॅनलचे उमेदवार मराठवाडा साहित्य परिषदेची निवडणूक आली की काही हौश्यांना आपण साहित्यिक, विचारवंत(?) असल्याची पंचवार्षिक आठवण येते आणि ते परिषदेच्या ‘सहिता’(?)साठी अध्यक्ष होण्याच्या 'लालसेतून' ...

आगामी विधानसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी आधी ‘माझी लाडकी बहीण’ योजना जाहीर केली. त्यापाठोपाठ ‘लाडका भाऊ’ योजनाही समोर आली. मुख्यमंत्र्यांच्या या लाडक्या बहीण-भावांची मुले, पुतणा-पुतणी, भाचा-भाचींपैकी नोकरीसाठी रानोमाळ भटकत आहेत तर २००५ नंतर सरकारी नोकरीत रूजू झालेले काहीजण जुन्या पेन्शन योजनेसाठी झगडत आहेत. आशा सेविका आणि अंगणवाडी सेविका म्हणून काम करणाऱ्या बहिणींना मात्र सावत्र बहिणींसारखी वागणूक दिली जात आहे... या दोन्ही योजनांच्या पार्श्वभूमीवर डॉ. मनोज निकाळजे यांनी मुख्यमंत्र्यांना अनावृत्त पत्र लिहून उपस्थित केलेले काही मूलभूत प्रश्न... मा. मुख्यमंत्री एकनाथरावजी शिंदे साहेब अर्थात लाडके साले साहेब,सस्नेह नमस्कार लोकसभेच्या निवडणुका पार पडल्या त्यामध्ये महाविकास आघाडी आणि महायुती या दोघांनाही संमिश्र अशा पद्धतीने असणारे यश मिळालं. त्यानंतर आपण राज...